اختلالات تنفسی در کودکان و نوزادان

اختلالات تنفسی در کودکان و نوزادان

اختلالات تنفسی از شایع‌ترین مشکلات در میان کودکان و نوجوانان هستند و می‌توانند از بیماری‌های خفیف و گذرا تا بیماری‌های مزمن و پیچیده را شامل شوند. شناخت زودهنگام این اختلالات، پیگیری منظم و درمان مناسب می‌تواند از عوارض جدی و کاهش کیفیت زندگی جلوگیری کند.

طبقه‌بندی کلی اختلالات تنفسی

1. اختلالات راه هوایی فوقانی

این اختلالات معمولاً با انسداد نسبی یا کامل جریان هوا در بینی یا گلو همراه هستند و اغلب به صورت خرخر، تنفس صدادار یا مشکلات خواب تظاهر می‌کنند.

نمونه‌ها:

  • بزرگی لوزه‌ها و آدنوئید (لوزه سوم)
  • رینیت آلرژیک
  • انسداد بینی ناشی از انحراف تیغه بینی یا پولیپ
  • لارنگومالاسی (نرمی حنجره) در شیرخواران

 

تشخیص: معاینه فیزیکی، آندوسکوپی بینی و گلو، پلی‌سومنوگرافی (در صورت آپنه خواب).

2. اختلالات راه هوایی تحتانی

در این گروه، التهاب، تنگی یا واکنش‌پذیری بیش از حد نایژه‌ها نقش اصلی را دارد.

نمونه‌ها:

  • آسم (شایع‌ترین بیماری مزمن تنفسی در کودکان)
  • برونشیولیت (عفونت ویروسی نایژه‌های کوچک در شیرخواران)
  • برونشکتازی (تخریب و گشادشدگی دائمی مجاری هوایی)
  • فیبروز کیستیک (CF)
  • دیسکینزی مژگانی اولیه (اختلال مادرزادی حرکت مژک‌ها)

تشخیص:

  • اسپیرومتری و FOT (تست نوسان اجباری) برای بررسی عملکرد ریه
  • اندازه‌گیری FeNO برای ارزیابی التهاب راه هوایی
  • تصویربرداری با CT قفسه سینه
  • بررسی ژنتیکی در بیماری‌های ارثی مانند CF یا PCD

3. اختلالات پارانشیم ریه و تبادل گاز

در این اختلالات، ساختار بافت ریه یا انتقال اکسیژن مختل می‌شود.

نمونه‌ها:

  • بیماری بینابینی ریه (ILD)
  • سندرم‌های دیسترس تنفسی نوزادان (RDS)
  • آسیب‌های ناشی از آلودگی هوا یا دود سیگار
  • بیماری‌های قلبی – ریوی ثانویه (مثل هیپرتانسیون ریوی)

تشخیص:

  • تست‌های عملکرد ریوی پیشرفته
  • پالس اکسیمتری و اندازه‌گیری اکسیژن خون شریانی
  • اسکن تهویه-پرفیوژن (V/Q) در موارد خاص

4. اختلالات کنترل عصبی و عضلانی تنفس

در برخی کودکان، اختلال در کنترل عصبی یا ضعف عضلات تنفسی علت اصلی مشکل است.

🔹 نمونه‌ها:

  • دیستروفی عضلانی دوشن
  • سندرم آری‌سینترال (مرکز تنفس مغزی)
  • فلج طناب صوتی یا دیافراگم

نشانه‌های هشداردهنده اختلالات تنفسی

تنفس سریع، صدادار یا با فرو رفتگی بین دنده‌ها

سرفه مزمن (بیش از ۴ هفته)

خستگی زودرس یا تنگی نفس هنگام فعالیت

خرخر یا قطع تنفس در خواب

عفونت‌های مکرر ریوی

کاهش رشد و وزن‌گیری

ارزیابی و پیگیری در کلینیک ریه کودکان

در کلینیک فوق‌تخصصی ریه کودکان، بسته به سن و نوع شکایت بیمار، از تست‌های غیرتهاجمی و دقیق مانند:

  • FOT (تست نوسان اجباری) برای بررسی مقاومت و کشسانی ریه
  • اسپیرومتری برای ارزیابی ظرفیت و جریان هوای بازدمی
  • FeNO برای بررسی التهاب آلرژیک راه هوایی
  • Capnography برای بررسی کیفیت تهویه و میزان CO₂
  • تست ۶ دقیقه پیاده‌روی برای ارزیابی تحمل فعالیت استفاده می‌شود.
اختلالات تنفسی در کودکان و نوجوانان، طیف وسیعی از بیماری‌ها را دربرمی‌گیرد. درمان مؤثر نیازمند تشخیص دقیق، پیگیری منظم و همکاری نزدیک والدین با فوق‌تخصص ریه کودکان است. هدف نهایی، بهبود کیفیت تنفس و رشد طبیعی کودک است.